Met betere besluiten maakt architectuur meer impact

Als we morgen stoppen met architectuur, zou jouw organisatie het dan merken? Die vraag stelde Cor Kroon tijdens het TFG Innovation Event 2026 in zijn break-out sessie. De antwoorden vanuit de zaal zeiden meer dan elk framework ooit zou kunnen. Architecten twijfelden en managers haalden hun schouders op. Dat is precies het probleem. Cor Kroon, Enterprise Architect en Maat bij The Future Group, gaf de sessie samen met Peter Dam. Peter is Teamleider Strategische Informatie Office bij Cito. Wat volgde was geen theoretisch betoog over modellen of methodes. Het was een eerlijk gesprek over waarom architectuur zo vaak niet landt en wat er nodig is om dat te veranderen.

Peter dook verder op de vraag met een herkenbaar verhaal. Als beginnend architect maakte hij indrukwekkende visualisaties: netjes uitgewerkte schema’s met bolletjes, lijntjes en lagen. Hij presenteerde ze aan de raad van bestuur. ”Na twee minuten stond ik buiten. Dat is geen architectuur.”

Architectuur is geen tekenactiviteit. Het is ook geen document dat in een la verdwijnt. De kern, zo maakt Peter duidelijk, is verandering. Niet verandering als abstract begrip, maar als concrete beweging die een organisatie wil maken en die ze ook daadwerkelijk moet kunnen uitvoeren.

Cor vult dat aan: de vraag is niet alleen wát er gebouwd wordt, maar waaróm. Welke organisatieverandering rechtvaardigt de investering? Zonder dat anker wordt architectuur al snel een exercitie op zich. Mooi, maar vrijblijvend. Pas zodra het duidelijk is waarom systemen nodig zijn, kan architectuur verandering aanbrengen. “Het gaat er niet alleen om dat je die IT gaat doen, dus een mooi systeem neerzetten, maar vooral ook vragen: waarom doen we het eigenlijk? Wat is nou die verandering?”

Een van de scherpste inzichten uit de sessie is tegelijk de meest onderschatte valkuil: organisaties behandelen architectuur als einddoel. Ze investeren in governance, richten architecture boards in en bouwen gelaagde modellen. Daarbij vergeten ze de vraag waar het eigenlijk om gaat. Peter verwoordt het rechtstreeks: architectuur maakt verandering mogelijk.

”Architectuur is niet de verandering. De architectuur is het middel om te kunnen veranderen.”

Dat onderscheid klinkt subtiel, maar heeft grote praktische gevolgen wanneer dat niet helder is bij organisaties. Architectuur wordt dan een extra controlelaag. Nog een vergadering. Nog een goedkeuringsronde. Nog een vertraging.

Wanneer architectuur zijn rol juist begrijpt en uitvoert zoals richting geven, structuur bieden en kaders stellen, wordt het een versneller.

Cito koos bewust voor een bestaand architectuurframework. Niet omdat ze geen eigen aanpak konden ontwikkelen, maar omdat dat zelden het slimste is. “Wij denken vaak: een architectuurframework, dat kunnen we toch ook zelf bedenken, want wij zijn anders dan andere organisaties.”

Een standaardframework geeft een gezamenlijke taal. Het helpt teams gestructureerder nadenken over vraagstukken die anders blijven hangen in interpretatie.

Cor is er helder over: zo’n framework is een gereedschapskist, geen eindexamen. Je hoeft niet alles in te vullen voordat je mag beginnen. Het gaat om het zetten van kleine stappen die samen iets opbouwen.

Die pragmatische aanpak staat tegenover de neiging om alles eerst perfect te modelleren. In de praktijk levert die neiging vertraging op, geen kwaliteit.

Een veelgehoord bezwaar bij architectuur: het vertraagt alles. Elk besluit moet langs een board en elke keuze vraagt een stempel. Cor kent dat beeld. Hij kent ook de organisaties waar dit werkelijkheid is geworden.

“Ik ken organisaties waar alles langs een architecture board moet. Of het knopje links of rechts moet, daar nemen zij beslissingen over. Die organisaties komen nergens meer.”

De oplossing zit niet in minder architectuur, maar in de juiste architectuur. Geef mensen kaders waarbinnen ze zelf kunnen handelen. Vertel ze wat mag, niet alleen wat verboden is. Zijn metafoor is helder: ”Een bouwplaats. De architect bepaalt waar de muren komen. De vakmensen bepalen zelf hoe ze bouwen.”

Het is belangrijk dat je jouw communicatie als architect laat aansluiten op degenen die je voor je hebt staan. Door het gebruik van jargon komt de boodschap vaak niet over. Cor haalt het volgende voorbeeld hierover aan: “Hebben jullie wel eens geprobeerd om aan een managementteam uit te leggen dat je een idempotente service moet hebben met een canoniek datamodel? Ik zou het niet doen.”

Cor is er duidelijk over: wie zijn boodschap wil laten landen, sluit aan bij het referentiekader van de ander. Dat betekent niet dat je het simplificeert, het betekent dat je het vertaalt. Praat over risico’s, strategie en wat er op het spel staat.

Een toepasbare tip vanuit Cito is het gebruiken van metaforen. Zo vertelde Peter dat ze bij Cito het beeld van een bestemmingsplan gebruikten: een begrip dat mensen kennen en dat abstracte architectuurprincipes ineens concreet maakt.

Feiten overtuigen mensen niet automatisch. Dat is een ongemakkelijke waarheid voor architecten die gewend zijn te redeneren vanuit data en analyse.

Cor benoemt het zonder schroom: zelfs als je de feiten hebt, trap je nog in de valkuil van aannames. Je denkt dat een goed verhaal vanzelf spreekt, maar draagvlak ontstaat niet in de presentatie. Dit wordt gebouwd in de gesprekken daarvoor.

“Je creëert draagvlak door van tevoren input mee te nemen. Zodat het niet jouw verhaal wordt, maar ons verhaal.”

De architect die stakeholders al vroeg betrekt, die hun input verwerkt, die van zijn verhaal een gedeeld verhaal maakt, die architect heeft zijn werk al gedaan voordat hij de zaal inloopt.

Het advies van Peters klinkt simpel genoeg om over het hoofd te zien: ”Ga koffiedrinken.”

Maar, hij meent het letterlijk. Relaties zijn de basis van invloed. Zonder het vertrouwen van belangrijke relaties blijft verandering vaak uit. Vertrouwen bouw je niet in formele overleggen, dat doe je in informele gesprekken, bij de koffieautomaat en in de wandelgangen.

Architectuur brengt risico’s in beeld en dat kan organisaties in beweging krijgen. Maar Cor nuanceert. Effectieve architecten koppelen risico aan richting. Ze laten zien wat er op het spel staat én hoe dat beheersbaar wordt. Het koppelen van oplossingen aan risico’s is van groot belang. Architecten kijken daarbij verder dan de technologie: ”Risico’s zitten net zo goed in processen, cultuur en de vaardigheden van mensen.”

Architectuur heeft een zichtbaarheidsprobleem. De impact is er vaak wel, maar die is moeilijk te benoemen. Al helemaal voor mensen buiten het vakgebied. Peter pleit daarom voor het vieren van successen, ook kleine. Niet uit ijdelheid, maar als strategie. Wanneer een vastgelopen discussie door een slimme architectuuringreep wordt opgelost, vertel dat dan verder. ”Succes creëert momentum, het laat zien wat architectuur oplevert”. Het geeft anderen een reden om te geloven in wat je doet.

Bij Cito werd een bewuste keuze gemaakt: architectuur en informatiemanagement werden losgekoppeld van de IT-afdeling. Aparte rollen met een eigen positie in de organisatie. Het effect was er direct. Architectuur werd een onderwerp op businessniveau. Gesprekken gingen niet meer over systemen, maar over organisatiedoelen. De perceptie ”architectuur als IT-ding”, was er niet meer. Binnen de teams werken solution architects die de brug slaan tussen strategie en uitvoering. Zij vertalen centrale richting naar concrete keuzes, zonder dat teams elke stap hoeven te verantwoorden.

Peter sloot de sessie af met een zin die blijft hangen: ”Betere architectuur gaat niet over betere modellen. Het gaat over betere besluiten.” Dat is de maatstaf. Niet de kwaliteit van de tekening, maar de kwaliteit van de keuze. Architectuur die bijdraagt aan scherpere besluitvorming, aan snellere verandering, aan betere samenwerking die architectuur verdient haar plek.

Voor IT-professionals die dagelijks opereren in complexe organisaties, is het verhaal van Cor en Peter geen abstracte les. Het is een werkprincipe: begin niet met tekenen, maar begin met denken, verbinden en doen. Benieuwd naar de andere sessies tijdens het Innovation Event 2026? Lees dan hier artikel van Bharet Bhansing over het fundament van digitalisering. of het artikel van Martijn en Peter over IT/OT-convergentie.